Klimaatdoelen en energiezekerheid in balans: de Ecodesign-strategie van de EU

Biomassa is vandaag de dag, en zal ook in de toekomst, een relevante energiebron blijven voor veel huishoudens binnen de EU. Dat wordt nog eens onderstreept door de huidige geopolitieke instabiliteit, waarbij biomassa kan bijdragen aan het verminderen van de afhankelijkheid van energie-importen.

In dat kader kunnen biomassa-gestookte toestellen, zoals hout- en pelletkachels, een rol spelen binnen het energiesysteem. Dat potentieel moet echter wel verenigbaar zijn met legitieme doelstellingen op het gebied van luchtkwaliteit, zoals het verminderen van fijnstofemissies, die vooral in stedelijke gebieden een aandachtspunt vormen.

De Ecodesign-wetgeving moet rekening houden met beide aspecten en ervoor zorgen dat redelijke milieueisen worden gesteld zonder de betaalbaarheid en toegankelijkheid van lokale verwarmingstoestellen in gevaar te brengen. Dat is het doel van de huidige herziening van de Europese eisen. Hierbij wordt intensief overlegd met de industrie en andere belanghebbenden om tot een evenwichtige oplossing te komen.

Tegelijkertijd moet toekomstige regelgeving gedurende meerdere jaren technologisch relevant blijven. Daarmee wordt voorkomen dat er voortdurend ingrijpende herzieningen nodig zijn, wat zou leiden tot juridische onzekerheid, extra administratieve lasten en hogere kosten voor bedrijven.

De belangrijkste Europese wetgeving voor het verminderen van de milieu-impact van gebouwen is de Richtlijn Energieprestatie van Gebouwen (EPBD). Deze richtlijn schrijft onder meer voor dat nieuwe verwarmingssystemen betere milieuprestaties moeten leveren.

Geactualiseerde Ecodesign-eisen voor onder andere warmtepompen, gasketels en lokale verwarmingstoestellen helpen architecten en bouwers om aan deze eisen te voldoen. Ze zorgen ervoor dat geavanceerde producten beschikbaar komen die de milieubelasting van verwarmings-, koel- en warmwatersystemen verminderen.

Daarnaast ondersteunt Ecodesign lidstaten bij het behalen van doelstellingen uit andere wetgeving, zoals de Richtlijn Luchtkwaliteit en de Energie-efficiëntierichtlijn. Huidige en toekomstige Ecodesign-maatregelen moeten daarom goed aansluiten op de bredere Europese energie- en milieudoelstellingen.

De rol van Ecodesign is het vaststellen van haalbare en kosteneffectieve eisen die het gemiddelde prestatieniveau van de markt verbeteren, zonder de betaalbaarheid van vastebrandstoftoestellen als verwarmingsoptie aan te tasten.

Betaalbaarheid is een van de belangrijkste onderwerpen binnen de huidige herziening. Uitgangspunt is dat huishoudens die afhankelijk zijn van biomassa als toegankelijke en betrouwbare warmtebron dit moeten kunnen blijven gebruiken, ongeacht inkomen of woonplaats.

Tegelijkertijd moeten consumenten erop kunnen vertrouwen dat toestellen die voldoen aan de Ecodesign-eisen hun milieu-impact zoveel mogelijk beperken. Daarmee blijft de rol van lokale verwarmingstoestellen behouden, terwijl ook maatschappelijke zorgen over emissies worden meegenomen.

Er is nog ruimte voor verdere technologische verbetering van vastebrandstoftoestellen. Sterker nog, er zijn vandaag al zeer geavanceerde modellen op de markt beschikbaar.

Het is echter niet de bedoeling van Ecodesign om uitsluitend de meest geavanceerde technologie voor te schrijven. Dat zou op korte termijn kunnen leiden tot hogere prijzen en kleinere bedrijven kunnen uitsluiten die niet direct kunnen meegaan in de nieuwste ontwikkelingen.

Het doel is juist innovatie te ondersteunen zonder één specifieke oplossing voor te trekken. Emissiereducties kunnen bijvoorbeeld worden bereikt door efficiëntere verbranding, verbeterde materialen, minder luchtlekken of een optimalisatie van luchttoevoeropeningen.

Ook zou een energielabel, als aanvulling op de minimale Ecodesign-eisen, innovatie kunnen stimuleren door informatie over emissies zichtbaar te maken. Consumenten kunnen dan beter onderscheid maken tussen basisproducten en meer geavanceerde toestellen.

Dit kan fabrikanten stimuleren om vrijwillig technologieën toe te passen zoals katalysatoren, elektrostatische filters en automatische luchtregeling. De Commissie benadrukt dat dit geen verplichte eisen zijn, maar vrijwillige innovaties.

Communicatie en voortdurende dialoog met belanghebbenden en nationale overheden vormen een essentieel onderdeel van het besluitvormingsproces rond Ecodesign en energielabeling.

Het proces is transparant en open. Belanghebbenden worden in verschillende fasen geraadpleegd, ook bij de conceptvoorstellen.

Uiteindelijk hebben de lidstaten het laatste woord via een stemming. De Commissie zal geen formeel voorstel indienen zonder vooraf intensief overleg met de belangrijkste vertegenwoordigers van de sector.

Het is daarom belangrijk dat alle betrokken partijen zich bewust zijn van dit open proces. Europese brancheorganisaties spelen hierbij een belangrijke rol door informatie tijdig en effectief door te geven aan nationale organisaties en overheden.

Een goed begrip van het proces is de eerste stap naar een constructieve dialoog. Daarbij moeten alle partijen oog hebben voor zowel technologische haalbaarheid als voor de noodzaak om de luchtkwaliteit te verbeteren.

Volgens de Commissie hoeven economische en milieubelangen niet tegenover elkaar te staan, maar kunnen zij elkaar juist versterken. Het doel is regelgeving die werkbaar is voor producenten, consumenten en de samenleving als geheel.

Ecodesign speelt een belangrijke rol bij het verduurzamen van zowel gebouwen als het energiesysteem als geheel.

Gebouwen zijn verantwoordelijk voor ongeveer 40% van het totale energieverbruik en 36% van de Europese emissies. Daarom is het installeren van schonere en energiezuinigere verwarmings- en koelsystemen essentieel om de klimaatdoelen te halen.

Dit moet worden ondersteund door nationaal beleid, zoals stimuleringsmaatregelen voor energiezuinige apparatuur en woningrenovaties. Een betere isolatie verlaagt immers het brandstofverbruik en daarmee ook de uitstoot van schadelijke stoffen en broeikasgassen.

Europese Ecodesign-regelgeving voorziet altijd in ruime overgangstermijnen, zodat bedrijven voldoende tijd hebben om zich aan te passen aan nieuwe eisen.

Daarnaast worden nieuwe regels uitgebreid besproken met belanghebbenden, waardoor de sector al vroeg inzicht krijgt in toekomstige ontwikkelingen.

Wanneer brancheorganisaties deze informatie tijdig doorgeven aan nationale organisaties, kunnen fabrikanten en dealers zich ruim van tevoren voorbereiden op nieuwe regelgeving.

De Commissie onderzoekt bovendien mogelijkheden om administratieve lasten te verminderen door Ecodesign beter af te stemmen op de Bouwproductenverordening (CPR). Bijvoorbeeld door dezelfde testprocedures of productinformatie voor beide wettelijke kaders te gebruiken.

De boodschap van de Commissie is geruststellend, met name voor fabrikanten van biomassa-gestookte toestellen.

Volgens de energieprognoses van de Commissie zal biomassa ook op de lange termijn een alternatieve energiebron blijven. De Commissie wil daarom een pragmatische aanpak ontwikkelen die gebaseerd is op haalbare maatregelen, aansluit bij de belangen van de industrie en biomassa ondersteunt als concurrerend alternatief naast andere energiebronnen.

Tegelijkertijd worden belangrijke milieuaspecten meegenomen. Door constructieve samenwerking en wederzijds begrip moet het mogelijk zijn om realistische en effectieve regelgeving vast te stellen die het vertrouwen van de samenleving in deze technologie versterkt.

Robert Nuij is hoofd van de afdeling Energie-efficiëntie in Gebouwen en Producten binnen het directoraat-generaal Energie van de Europese Commissie. Hij is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Richtlijn Energieprestatie van Gebouwen en houdt toezicht op het beleid rond Ecodesign, energielabeling en bandenlabeling.

Eerder was hij plaatsvervangend hoofd van de afdeling voor de Energie-efficiëntierichtlijn en de financiering van energie-efficiëntie. Zijn loopbaan bij de Europese Commissie begon bij DG Milieu, waar hij werkte aan geïntegreerd productbeleid en het EU-milieukeurmerk. Later stapte hij over naar DG Gezondheid en Consumenten, waar hij zich bezighield met productveiligheid en markttoezicht.

Voordat hij bij de Commissie in dienst trad, werkte hij als senior consultant op het gebied van milieugerelateerd productbeleid, Ecodesign en afvalbeheer. Hij studeerde Industrieel Ontwerpen aan de Technische Universiteit Delft.